Deze week bespraken we in de commissie Gezondheid een nieuw wetsontwerp van minister Vandenbroucke met diverse bepalingen inzake gezondheidszorg.
Zoals vaak bij dergelijke ontwerpen gaat het om een lange reeks maatregelen die op het eerste gezicht technisch lijken. Toch zitten er een aantal bepalingen in die wel degelijk belangrijk zijn voor patiënten, zorgverleners, de farmaceutische sector en de manier waarop onze gezondheidszorg de komende jaren wordt georganiseerd.
Voor mij is de lijn duidelijk: waar het wetsontwerp procedures vereenvoudigt, patiënten sneller toegang geeft tot geneesmiddelen of de zorg efficiënter maakt, kunnen we dat steunen. Maar waar de regering opnieuw kiest voor extra heffingen, bijkomende controle of een systeem dat vertrekt vanuit wantrouwen tegenover zorgverleners, hebben wij fundamentele bezwaren.
Snellere procedures voor geneesmiddelen
Een belangrijk onderdeel van het wetsontwerp gaat over de terugbetaling van geneesmiddelen.
Vandaag duren procedures voor de terugbetaling van geneesmiddelen vaak lang. Dat is niet alleen een administratief probleem. Voor patiënten kan elke vertraging betekenen dat zij langer moeten wachten op toegang tot een behandeling.
Daarom bevat het ontwerp enkele maatregelen om bepaalde procedures binnen de Commissie Tegemoetkoming Geneesmiddelen eenvoudiger en sneller te laten verlopen. Voor generieke geneesmiddelen, biosimilars en bepaalde geneesmiddelen met een beperkte budgettaire impact wordt een eenvoudigere administratieve afhandeling voorzien.
Dat kan positief zijn. Als procedures sneller en efficiënter kunnen zonder aan kwaliteit in te boeten, dan moeten we die stap zetten.
Wel vragen wij dat zulke hervormingen goed worden opgevolgd. Daarom hebben wij een amendement ingediend om de minister te verplichten om na twee jaar te evalueren wat de impact is op het budget én op de toegang van patiënten tot geneesmiddelen. Als de regering vandaag zegt dat deze maatregel positief zal zijn, dan moet ze ook bereid zijn om dat later transparant te evalueren.
Combinatietherapieën eindelijk beter geregeld
Ook positief is dat er eindelijk een regeling komt voor combinatietherapieën.
Bij bepaalde aandoeningen, zoals kanker, worden geneesmiddelen steeds vaker in combinatie gebruikt. Dat kan medisch zeer zinvol zijn, maar het terugbetalingssysteem is daar vandaag niet altijd goed op voorzien.
Het wetsontwerp wil daar een procedure voor uitwerken. Dat is nodig, want innovatieve behandelingen evolueren snel en onze regelgeving moet volgen.
Tegelijk blijft de praktische uitwerking belangrijk. De Koning moet nog heel wat procedures vastleggen. Daarom hebben we de minister gevraagd welke timing hij daarvoor voorziet en hoe hij ervoor zal zorgen dat bedrijven ook effectief bereid blijven om mee te werken wanneer een combinatietherapie impact heeft op de prijs van één van de geneesmiddelen.
Nieuwe retributie voor de farmaceutische sector is verkeerd signaal
Een van onze grootste bezwaren gaat over de nieuwe retributie die aan de farmaceutische sector wordt opgelegd.
Vroeger bestond er een zogenaamde clawback. Dat betekende dat de farmaceutische sector moest bijdragen wanneer het geneesmiddelenbudget werd overschreden. Daarna kwam er een claw forward, waarbij bedrijven vooraf moesten bijdragen als stok achter de deur voor besparingen.
Nu voert de regering een nieuwe retributie in die structureel wordt. Het gaat dus niet langer om een tijdelijke correctie of een bijdrage bij een overschrijding, maar om een nieuwe heffing zonder duidelijke einddatum.
Dat is bijzonder problematisch.
De farmaceutische sector staat in België en Europa al onder zware druk. Innovatie verschuift steeds vaker naar de Verenigde Staten en China. België heeft jarenlang een sterke positie gehad dankzij onze universiteiten, onderzoekscentra, ziekenhuizen en ervaring met klinische studies. Maar die positie is niet vanzelfsprekend.
Internationale hoofdkantoren kijken vandaag zeer kritisch naar waar zij investeren. Ze kijken naar de snelheid van terugbetalingsprocedures, de voorspelbaarheid van beleid, de kortingen die landen afdwingen en de opeenstapeling van heffingen.
Op al die punten scoort België steeds minder goed.
Net op dat moment kiest de regering ervoor om er nog een bijkomende structurele heffing bovenop te leggen. Dat is een verkeerd signaal.
Daarom hebben wij een amendement ingediend om deze nieuwe retributie te schrappen.
Onbeschikbaarheidsbijdrage mist doelgerichtheid
Ook over de nieuwe onbeschikbaarheidsbijdrage voor geneesmiddelen hebben wij ernstige vragen.
Iedereen is het erover eens dat patiënten niet de dupe mogen worden wanneer een essentieel geneesmiddel niet beschikbaar is. Als een alternatief uit het buitenland moet worden ingevoerd, mag de patiënt daar niet financieel voor opdraaien.
Maar de vraag is hoe je dat oplost.
De regering kiest nu voor een nieuwe bijdrage op de omzet van farmaceutische bedrijven, zonder rekening te houden met de oorzaak van de onbeschikbaarheid. Dat is een probleem. Sommige onbeschikbaarheden zijn immers niet te wijten aan het bedrijf zelf, maar aan internationale productieproblemen, logistieke problemen of beslissingen elders in de keten.
Toch laat de regering bedrijven betalen alsof zij altijd verantwoordelijk zijn.
De sector had zelf een alternatief voorstel op tafel gelegd dat meer gericht en proportioneel was en uitging van individuele responsabilisering. Dat voorstel werd onvoldoende meegenomen.
Daarom hebben wij ook een amendement ingediend om deze onbeschikbaarheidsbijdrage te schrappen. Wat ons betreft moet er een systeem komen dat patiënten beschermt, maar tegelijk eerlijk en doelgericht is.
Controle op zorgverleners: nodig, maar niet vanuit wantrouwen
Een ander belangrijk onderdeel van het ontwerp gaat over gegevensanalyse door het Intermutualistisch Agentschap, het IMA.
Het idee is dat ziekenfondsen aan het IMA kunnen vragen om gegevens te analyseren wanneer er vermoedens zijn van onregelmatigheden, overbodige zorg of onnodig dure verstrekkingen. Het IMA kan dan profielen opmaken van zorgverleners en die informatie doorgeven aan de ziekenfondsen en de Dienst voor Geneeskundige Evaluatie en Controle van het RIZIV.
Laat mij duidelijk zijn: controle op misbruik is nodig. Middelen van de ziekteverzekering moeten correct worden gebruikt. Fraude moet aangepakt worden.
Maar het systeem dat hier wordt uitgewerkt, roept fundamentele vragen op.
Een zorgverlener kan op basis van data een risicoprofiel krijgen zonder dat voldoende rekening wordt gehouden met de context van zijn of haar praktijk. Een arts met veel oudere patiënten, een huisarts met een specifieke expertise of een specialist met complexe dossiers kan statistisch afwijken van het gemiddelde zonder dat er sprake is van misbruik.
Als zulke profielen vervolgens worden gedeeld met ziekenfondsen en controle-instanties, ontstaat het risico dat zorgverleners ten onrechte als verdacht worden beschouwd.
Daarom hebben wij een amendement ingediend om dit hoofdstuk te schrappen.
Zorgverleners hebben recht op transparantie
Wat ons ook stoort, is dat de betrokken zorgverlener niet automatisch alle informatie krijgt over de analyse die over hem of haar werd gemaakt.
Als er een profiel wordt opgesteld, moet de zorgverlener automatisch kunnen weten op basis van welke criteria dat gebeurde. Alleen zo kan hij of zij zich correct verdedigen en uitleg geven over de specifieke context van de praktijk.
Bovendien is het problematisch dat gegevens tot tien jaar kunnen worden bewaard, zelfs wanneer achteraf blijkt dat de zorgverlener niets verkeerd heeft gedaan.
Dat is buiten proportie.
Voor ons moeten profielen in eerste instantie naar de bevoegde controledienst gaan, niet naar alle ziekenfondsen. En wanneer blijkt dat er geen fout is gemaakt, moeten de gegevens onmiddellijk worden verwijderd.
Mutualiteiten mogen geen rechter en partij worden
Het wetsontwerp geeft de Algemene Raad van het RIZIV ook een nieuwe taak in het kader van besparingen die ziekenfondsen moeten realiseren.
Daarbij rijst een belangrijk probleem: de mutualiteiten zetelen zelf in die Algemene Raad en zijn stemgerechtigd. Dat betekent dat zij kunnen meepraten en meestemmen over de validatie van besparingsmaatregelen en de evaluatie van de uitvoering ervan.
Voor ons is dat bijzonder moeilijk te verantwoorden.
Als ziekenfondsen zelf besparingen moeten realiseren, kunnen zij niet tegelijk mee oordelen over de manier waarop die besparingen worden gevalideerd en geëvalueerd. Dan dreigen zij rechter en partij te worden.
Digitalisering is noodzakelijk, maar vraagt visie
Het ontwerp bevat ook bepalingen over elektronische voorschriften en digitalisering in de gezondheidszorg.
Wij steunen de verdere digitalisering van de zorg. Elektronische voorschriften, betere gegevensuitwisseling en digitale ondersteuning kunnen de zorg efficiënter maken en administratieve lasten verminderen.
Maar digitalisering mag geen verzameling losse projecten worden.
We hebben nood aan een duidelijke, overkoepelende visie. Als verschillende instellingen en actoren elk hun eigen systemen ontwikkelen, dreigen we opnieuw versnippering te organiseren. Net op het vlak van digitalisering moeten systemen goed op elkaar aansluiten.
Digitalisering moet leiden tot minder administratie, betere samenwerking en meer tijd voor zorg.
Onze lijn: vertrouwen, transparantie en proportionaliteit
Dit wetsontwerp bevat verschillende technische verbeteringen die we kunnen steunen. Snellere procedures voor geneesmiddelen, betere regels voor combinatietherapieën, meer digitalisering en extra steun voor patiëntenorganisaties rond zeldzame ziekten zijn op zich positieve elementen.
Maar op cruciale punten kiest de regering opnieuw voor de verkeerde reflex.
Nieuwe structurele heffingen zetten de farmaceutische sector verder onder druk. Een ongerichte bijdrage voor onbeschikbare geneesmiddelen is niet doelmatig. En het controlesysteem rond zorgverleners vertrekt te veel vanuit wantrouwen en te weinig vanuit overleg, context en rechtsbescherming.
Onze gezondheidszorg heeft controle nodig, maar ook vertrouwen. Ze heeft hervormingen nodig, maar ook voorspelbaarheid. En ze heeft besparingen nodig, maar niet ten koste van innovatie, patiënten en zorgverleners.
Daarom hebben wij amendementen ingediend om het ontwerp bij te sturen.
