België beschikt voor baby’s, kinderen en jongeren over goed uitgebouwde vaccinatieprogramma’s. Er zijn duidelijke schema’s, vaccins worden centraal aangekocht, doelgroepen worden actief bereikt en de vaccinatiegraad wordt opgevolgd.
Voor volwassenen is het beeld veel minder duidelijk.
Er bestaan aanbevelingen van de Hoge Gezondheidsraad, maar vaak ontbreekt een samenhangend systeem rond financiering, uitnodiging, registratie en opvolging. Daardoor weten veel mensen niet welke vaccins voor hen worden aanbevolen, wanneer ze die nodig hebben en of ze worden terugbetaald.
Daarom diende ik een voorstel van resolutie in om samen met de gemeenschappen een interfederaal kader voor volwassenenvaccinatie uit te werken.
Waarom is volwassenenvaccinatie zo belangrijk?
Vaccinatie wordt nog te vaak uitsluitend geassocieerd met kinderen. Nochtans doet de grootste ziektelast door vaccineerbare infectieziekten in Europa zich vandaag steeds vaker voor op volwassen leeftijd.
Dat heeft verschillende oorzaken.
Onze bevolking vergrijst. Oudere mensen hebben vaker één of meerdere chronische aandoeningen en hun afweersysteem wordt minder sterk. Daardoor zijn zij vatbaarder voor infecties en lopen zij een groter risico op ernstige complicaties.
Een luchtweginfectie die bij een gezonde jongere relatief beperkt blijft, kan bij een oudere persoon of iemand met hartfalen, COPD of diabetes leiden tot een ziekenhuisopname, functieverlies of langdurige afhankelijkheid.
Vaccinatie helpt dergelijke infecties en complicaties voorkomen. Dat betekent minder medische consultaties, minder ziekenhuisopnames, minder geneesmiddelengebruik en minder druk op zorgverleners.
Grote verschillen tussen kinderen en volwassenen
Voor kinderen bestaat een duidelijke programmatische aanpak. Vaccins worden aangeboden op vaste leeftijden, geregistreerd en vaak gratis ter beschikking gesteld.
Voor volwassenen ontbreekt die samenhang.
Er zijn aanbevelingen, maar geen geïntegreerd systeem waarin alle onderdelen op elkaar aansluiten:
- wie moet welk vaccin krijgen?
- wanneer moet dat gebeuren?
- wie nodigt de patiënt uit?
- wie betaalt het vaccin?
- waar wordt de vaccinatie geregistreerd?
- wie volgt op of de doelstellingen worden gehaald?
Dat leidt tot onduidelijkheid bij patiënten én zorgverleners.
Uit een bevraging bij ouderen bleek bijvoorbeeld dat de grote meerderheid vaccins veilig en doeltreffend vindt, maar slechts ongeveer de helft weet welke vaccins voor hen worden aanbevolen.
Een degelijk beleid moet dus verder gaan dan alleen een wetenschappelijk advies publiceren.
Eén duidelijk schema voor ouderen en risicogroepen
Met onze resolutie vragen we dat de federale overheid en de deelstaten samen een duidelijk kader uitwerken voor 65-plussers en personen met een verhoogd risico.
Dat kader moet minstens betrekking hebben op:
- griep;
- covid-19;
- pneumokokken;
- herpes zoster of zona;
- RSV.
Daarnaast blijven ook herhalingsvaccins tegen difterie, tetanus en kinkhoest belangrijk.
Het doel is niet om vaccinatie verplicht te maken. In België is enkel de vaccinatie tegen polio verplicht. Ook binnen een volwassenenvaccinatieprogramma blijft deelname vrijwillig.
Maar wie zich wil laten vaccineren, moet wel duidelijke en toegankelijke informatie krijgen.
Gerichte uitnodigingen en herinneringen
Vandaag ligt de verantwoordelijkheid vaak volledig bij de patiënt of bij een individuele zorgverlener.
Wij willen evolueren naar een systeem met gerichte uitnodigingen en herinneringen, zoals dat in andere landen al bestaat.
Zo kan iemand bijvoorbeeld rond de leeftijd van 65 jaar een uitnodiging krijgen voor een pneumokokkenvaccinatie. Ook medische risicoprofielen kunnen worden gebruikt om patiënten gericht te informeren.
Voor vaccins die moeten worden herhaald, moet een herinneringssysteem zorgverleners en patiënten tijdig verwittigen.
Een concreet voorstel voor een afspraak werkt doorgaans beter dan een algemene boodschap dat iemand “zich ooit eens moet laten vaccineren”.
Volledige registratie is noodzakelijk
Een goed vaccinatiebeleid begint met betrouwbare gegevens.
Vandaag worden niet alle vaccinaties bij volwassenen systematisch geregistreerd. Daardoor hebben patiënten en zorgverleners niet altijd een volledig overzicht van de vaccinatiestatus.
Wij vragen daarom dat alle toegediende vaccins verplicht worden geregistreerd in Vaccinnet 2.0 of Vaccicard, ongeacht wie het vaccin toedient of hoe het wordt betaald.
Zo kan een huisarts, apotheker of andere zorgverlener zien welke vaccinaties al zijn gebeurd en welke nog nodig zijn.
Dat maakt het ook mogelijk om de vaccinatiegraad beter op te volgen en het beleid te evalueren.
Terugbetaling moet beter aansluiten bij wetenschappelijk advies
Een ander belangrijk probleem is het verschil tussen de aanbevelingen van de Hoge Gezondheidsraad en de terugbetalingsvoorwaarden.
Een vaccin kan wetenschappelijk worden aanbevolen voor een bepaalde doelgroep, terwijl niet iedereen binnen die doelgroep recht heeft op terugbetaling.
Dat creëert financiële drempels en verwarring.
Een duidelijk voorbeeld is het pneumokokkenvaccin. De Hoge Gezondheidsraad beveelt vaccinatie aan voor iedereen vanaf 65 jaar, maar de terugbetaling is vandaag beperkter. Ook bepaalde 80-plussers vallen daardoor uit de boot, terwijl net zij een hoog risico lopen op ernstige ziekte.
Wij vragen daarom dat de terugbetalingscriteria maximaal worden afgestemd op de adviezen van de Hoge Gezondheidsraad.
Vaccinatie is ook economisch verstandig
Vaccinatie voorkomt niet alleen ziekte. Ze levert ook maatschappelijke en economische baten op.
Minder infecties betekenen:
- minder ziekenhuisopnames;
- minder doktersbezoeken;
- minder werkverzuim;
- minder verlies van zelfstandigheid;
- minder nood aan thuiszorg of residentiële ouderenzorg.
Internationaal onderzoek toont dat volwassenenvaccinatie een hoog maatschappelijk rendement kan opleveren. Voor sommige vaccins ligt dat rendement vele malen hoger dan de oorspronkelijke investering.
Daarom vragen we dat economische evaluaties niet alleen kijken naar de aankoopprijs van een vaccin, maar ook naar de bredere winst op lange termijn.
Minder infecties betekent ook minder antibiotica
Vaccinatie speelt bovendien een rol in de strijd tegen antibioticaresistentie.
Wanneer minder mensen een infectie oplopen, zijn ook minder antibiotica nodig. Dat vertraagt de ontwikkeling en verspreiding van resistente bacteriën.
Antimicrobiële resistentie is een van de grootste bedreigingen voor de volksgezondheid. Preventie via vaccinatie moet daarom een volwaardige plaats krijgen in dat beleid.
Ouderen langer gezond en zelfstandig houden
Een goede vaccinatiestrategie is ook een belangrijk onderdeel van gezond ouder worden.
Een ernstige infectie kan bij een oudere patiënt leiden tot een ziekenhuisopname, spierverlies en blijvende afhankelijkheid. Sommige mensen keren na een opname nooit meer terug naar hun vroegere niveau van functioneren.
Door ziekte te voorkomen, kunnen we ouderen langer zelfstandig laten wonen en hun levenskwaliteit beschermen.
Daar heeft niet alleen de federale gezondheidszorg baat bij. Ook de deelstaten winnen erbij, omdat de druk op thuiszorg en woonzorgvoorzieningen kan afnemen.
Samenwerking tussen alle zorgverleners
Een succesvol volwassenenvaccinatiebeleid vraagt samenwerking.
Huisartsen, apothekers, thuisverpleegkundigen, specialisten, arbeidsgeneeskundige diensten en woonzorgcentra hebben allemaal een rol.
Zorgverleners zijn voor veel patiënten de meest vertrouwde bron van informatie. Een duidelijke aanbeveling van een arts of andere zorgverlener verhoogt sterk de kans dat iemand zich laat vaccineren.
Daarom moet vaccinatie ook voldoende aandacht krijgen in de opleiding en permanente vorming van zorgverleners.
Van losse aanbevelingen naar een echt programma
België heeft vandaag veel kennis, sterke experten en duidelijke wetenschappelijke adviezen.
Wat ontbreekt, is een systeem dat die aanbevelingen omzet in de praktijk.
Met onze resolutie vragen we daarom:
- één duidelijk kader voor volwassenenvaccinatie;
- betere samenwerking tussen federale overheid en deelstaten;
- gerichte uitnodigingen en herinneringen;
- volledige registratie van vaccinaties;
- betere financiële toegankelijkheid;
- terugbetaling die aansluit bij wetenschappelijk advies;
- een sterkere evaluatie van de gezondheidswinst en maatschappelijke baten.
Vaccinatie is geen wondermiddel en blijft een vrije keuze.
Maar de overheid heeft wel de verantwoordelijkheid om mensen correct te informeren, drempels weg te nemen en ervoor te zorgen dat wetenschappelijke aanbevelingen ook in de praktijk uitvoerbaar zijn.
Een goed volwassenenvaccinatiebeleid beschermt mensen, ontlast onze gezondheidszorg en helpt ouderen langer gezond en zelfstandig te blijven.
