De overheidsuitgaven voor de verhoogde tegemoetkomingen in de gezondheidszorg zijn de afgelopen jaren sterk toegenomen. Een verhoogde tegemoetkoming is een sociaal statuut dat mensen met een lager inkomen recht geeft op hogere terugbetalingen en minder of geen remgeld bij de dokter, apotheker of het ziekenhuis.
Uit cijfers die federaal parlementslid Irina De Knop (Anders.) opvroeg, blijkt dat de totale uitgaven voor verhoogde tegemoetkomingen in 2024 764,7 miljoen euro bedragen. Dat is een stijging van 133 miljoen euro ten opzichte van 2022. Opvallend is dat inmiddels 23% van alle kinderen en jongeren recht heeft op dit statuut. Als gevolg daarvan betaalt één op de vier kinderen en jongeren geen remgeld meer bij de dokter.
Naast de duidelijke budgettaire impact hebben deze maatregelen ook gevolgen voor de zorgvraag. Bij kinderen en jongeren stijgt het zorggebruik met 2,4%, terwijl dat bij andere leeftijdsgroepen stabiel blijft of zelfs daalt.
De Knop: “Deze budgettaire toename vraagt om een kritische evaluatie van de doelgerichtheid en effectiviteit van het gevoerde beleid. Door het ontbreken van een voldoende verfijnde sociale afbakening bestaat het risico dat middelen versnipperd worden en niet terechtkomen bij gezinnen die ze het meest nodig hebben, met name gezinnen in armoede.”
De minister heeft de groep mensen die recht heeft op een verhoogde tegemoetkoming de voorbije jaren systematisch uitgebreid. Voor deze groep werd het remgeld afgeschaft wanneer zij beschikken over een globaal medisch dossier (GMD). Daardoor daalde het totale remgeld van 4,905 miljoen euro in 2022 naar 1,229 miljoen euro in 2024 — een daling met 3,676 miljoen euro. Dat betekent ook dalende inkomsten voor de overheid, waardoor elders middelen moeten worden gezocht voor andere noodzakelijke (en mogelijk efficiëntere) uitgaven.
Hoewel deze maatregel de financiële drempels tot eerstelijnszorg verlaagt, vertaalt dit zich tegelijk in een duidelijke stijging van het zorggebruik bij jongeren. Het aantal consultaties bij patiënten tot en met 24 jaar nam toe met 2,4%, terwijl bij patiënten ouder dan 24 jaar een daling van 0,3% wordt vastgesteld. Ten opzichte van 2022 steeg het aantal consultaties bij jongeren met 310.000, tot een totaal van 3,676 miljoen consultaties. Dat staat in contrast met de algemene stabiliteit van het zorggebruik bij voorkeurgerechtigden, dat sinds 2019 gemiddeld slechts met 0,2% per jaar groeit.
Tegelijk vertegenwoordigen kinderen en jongeren met een verhoogde tegemoetkoming 16% van de totale uitgaven voor dit statuut. Dat roept de fundamentele vraag op of de huidige inkomensgrenzen voor de toekenning niet te ruim zijn. Zonder een voldoende verfijnde sociale afbakening dreigen middelen versnipperd te worden en niet terecht te komen bij gezinnen die ze écht nodig hebben. Bovendien kunnen de dalende inkomsten uit het kwijtgescholden remgeld niet meer worden ingezet voor andere essentiële noden binnen de gezondheidszorg.
In een context van toenemende budgettaire druk dringt een grondige evaluatie van het sociaal beleid van de minister zich op, met bijzondere aandacht voor de werkelijke beleidsimpact, de sociale effectiviteit en de budgettaire duurzaamheid van de genomen maatregelen.
