32 spoorstakingen op één jaar: tijd voor echte minimale dienstverlening
Nu deze week voorbij is, zijn er op één jaar tijd 32 stakingsdagen bij het spoor geweest. Wat ooit uitzonderlijk was, is intussen een structureel probleem geworden. Reizigers worden telkens opnieuw geconfronteerd met onzekerheid, chaos en stilgevallen treinen. Daarom heb ik mijn wetsvoorstel over minimale dienstverlening bij spoorstakingen opnieuw op de agenda geplaatst in de Kamercommissie Mobiliteit.
Met dit aantal stakingsdagen kunnen we niet langer spreken van incidenten. Dit ondermijnt het vertrouwen in het spoor, jaagt reizigers weg en brengt de NMBS permanent in crisismodus. Dat is niet verantwoord.
Het huidige systeem schiet tekort
Sinds 2017 bestaat er een systeem van zogenaamde gegarandeerde dienstverlening. Spoorwegpersoneel kan op vrijwillige basis aangeven of het al dan niet staakt, waarna reizigers pas 24 uur op voorhand duidelijkheid krijgen over welke treinen zullen rijden.
Dat systeem kan werken bij sporadische stakingen. Maar bij een hoog en aanhoudend aantal stakingsdagen leidt vrijwilligheid tot grote gaten in het aanbod, volledig onbediende lijnen en een totaal gebrek aan voorspelbaarheid voor pendelaars.
Ook werkgeversorganisaties zoals het VBO en VOKA wijzen erop dat dit systeem bij frequente stakingen zijn effectiviteit verliest en disproportionele schade veroorzaakt, niet alleen voor reizigers maar ook voor de economie. Bovendien was al langer voorzien dat de bestaande regelgeving geëvalueerd moest worden. Die evaluatie had intussen moeten gebeuren en toont duidelijk aan dat bijsturing nodig is.
Een echte minimale dienstverlening als ondergrens
Met mijn wetsvoorstel wil ik evolueren naar een echte minimale dienstverlening, zoals die in veel andere Europese landen bestaat. Concreet betekent dit dat tijdens stakingen minstens 50% van de geplande treinen blijft rijden.
Wanneer er onvoldoende personeel vrijwillig beschikbaar is, voorziet het voorstel in de mogelijkheid tot gerichte opvordering van personeel, uitsluitend om dat minimumaanbod te verzekeren. Die minimale dienstverlening is een ondergrens, geen plafond: wanneer meer personeel beschikbaar is, kan het aanbod uiteraard hoger liggen.
Naar aanleiding van de adviezen die werden uitgebracht, hebben we ook amendementen ingediend om het voorstel juridisch te verfijnen en praktisch werkbaar te maken. Daarbij werd expliciet rekening gehouden met proportionaliteit en rechtszekerheid, zodat het evenwicht tussen het stakingsrecht en het recht van de reiziger behouden blijft.
De reiziger staat vandaag stil
Die boodschap heb ik deze week ook scherp gesteld in de plenaire vergadering. We zitten midden in opnieuw een stakingsweek, de 32ste sinds deze regering aantrad, en een nieuwe staking is al aangekondigd voor februari.
Terwijl bonden, directie en politiek in Brussel met elkaar overhoop liggen, staat de reiziger letterlijk stil. Mensen raken niet op hun werk, missen afspraken en haken steeds vaker definitief af.
Het is goed dat de minister vandaag eindelijk erkent dat deze staking disproportioneel is. Maar alleen reageren op conflicten volstaat niet. Er is nood aan leiderschap, aan een duidelijke toekomstvisie voor het spoor en aan keuzes die de reiziger opnieuw centraal zetten.
De gegarandeerde dienstverlening was ooit een belangrijke stap. Maar vandaag volstaat ze niet meer. Daarom is ons voorstel helder: werk maken van een echte minimale dienstverlening. Minstens de helft van de treinen moet blijven rijden, desnoods met opvordering van personeel.
Het geduld van de reiziger is op. Staken kan en mag, maar het spoor moet blijven rijden. Dat is geen detail, dat is een basisverantwoordelijkheid.
Want het moet echt anders.
