Vorige week heeft de federale regering beslist om de anonieme donatie van gameten en embryo’s af te schaffen.
Voor Kamerlid Irina De Knop (Anders.) kan dit niet los worden gezien van het donorschandaal waaruit bleek dat 1 specifieke donor maar liefst 50 donorkinderen had verwekt. Die donor had bovendien een genetische afwijking. “ Deze wet is een compleet fout signaal. De anonimiteit van donoren staat volledig los van de mistoestanden die zijn gebeurd. Maar in plaats van die krachtig aan te pakken, gebruikt Vandenbroucke de kwestie om zijn visie over donatie door te duwen.”
Het lijkt wel of dit ontwerp de eerste stap is om medisch begeleide voortplanting met donatie onmogelijk te maken en wensouders met een grote kinderwens in de kou te laten staan. Daarmee draaien we heel wat ethische en vooruitstrevende verworvenheden uit het verleden terug.
Het kan anders met een meersporenbeleid
Anders. heeft al langer een wetsvoorstel klaar waarin de partij pleit voor een meersporenbeleid. Het voorstel dateert van lang voor het donorschandaal en blijft meer dan ooit overeind.
Het voorstel erkent 3 donortypes. Uiteraard de gekende donatie waarbij de donor een vriend of familie is van de wensouders. Maar het voorstel van Anders behoudt ook de mogelijkheid tot anonieme donatie. Wel zorgen we ervoor dat in tegenstelling tot de huidige wet, ook de niet-identificeerbare kenmerken toegankelijk worden voor wensouders en donorkinderen. Ten slotte voegen we een derde donortype toe nl. de identificeerbare donor (ID-donor).
De Knop benadrukt dat er voldoende aandacht is voor zowel de belangen van het donorkind, de wensouders als de donor zelf. “We erkennen het recht van het kind om informatie te krijgen, en voorzien in ons wetvoorstel daarom ook de mogelijkheid dat op de leeftijd van ten vroegste 16 jaar niet-identificeerbare informatie (haarkleur, lengte, uiterlijke kenmerken…) kan worden vrijgegeven. Pas vanaf 18 jaar kunnen bij niet-anonieme donatie de identificeerbare gegevens worden vrijgegeven omdat dan de vrijgave van informatie gekoppeld wordt aan de meerderjarigheid van een kind.”
Voor Anders is het vanzelfsprekend dat een anonieme donor ten alle tijden deze donatie kan omzetten in identificeerbare donatie zodat het donorkind, naast de toegang tot de niet identificeerbare gegevens (vanaf 16 jaar), ook toegang krijgt tot de identificeerbare gegevens.
Positief advies van GBA
De gegevenbeschermingsautoriteit (GBA) heeft het wetsvoorstel van Anders. positief geadviseerd.
De belangrijkste punten:
- Gezien de grote impact van een wet op de betrokkenen en hun omgeving maar ook op de burger in het algemeen (vb schaarste van donoren, kost van donormateriaal), moet het duidelijk zijn wat de gevolgen kunnen zijn van een wet die anonieme donatie verbiedt. Het kennen van de donor houdt niet automatisch een relationele band in en zelfs geen contact zodat de verwachtingen van het donorkind niet ingevuld worden. (Wat is de impact op het kind als de ID-donor het contact weigert).
- Een ideale wet bestaat niet, de allerbeste wet is diegene die rekening houdt met donorkind, wensouders en donor zoals ook blijkt uit het advies van het Raadgevend Comité voor bio-ethiek.
Bezorgdheden
De Knop waarschuwt voor een gebrek aan donoren. Die zullen worden afgeschrikt. Wensouders zullen hun toevlucht moeten zoeken in het buitenland om alsnog een anonieme donor of een ID-donor te kunnen vinden. “Of mensen komen terecht in een illegaal circuit dat volledig ontsnapt aan de deskundige begeleiding van erkende fertiliteitscentra. Zo bestaat het risico dat door het verbod op anonieme donatie in de toekomst er juist meer donorkinderen zullen zijn, die geen enkele informatie ontsloten krijgen over hun donor, of het zelfs nooit zullen weten. ”
Zullen fertiliteitscentra nog medisch begeleide voorplanting met donatie toelaten? Zullen ze zich beperken tot gekende donoren? Zal medisch begeleide voortplanting enkel nog iets zijn voor wie het zich kan veroorloven? Het lijkt wel of dit ontwerp de eerste stap is om medisch begeleide voortplanting met donatie onmogelijk te laten en wensouder met een grote kinderwens in de kou te laten staan.
Impact op donorkinderen
Hoe zal een 12 of 16 jarige omgaan met de informatie over hun donor. Wat is de psychologische impact?
Het recht op de identificeerbare gegevens schept verwachtingen bij donorkinderen. Wat is het volgende? Dat een donorkind ook het recht heeft om de andere donorkinderen van zijn donor te leren kennen?
De Knop concludeert: “Het is bijzonder jammer dat een schandaal leidt tot de versnelde invoering van een wet die verstrekkende gevolgen heeft. Het kan echt wel Anders.”
