Deze week werd in de Kamer de nieuwe kwaliteitswet goedgekeurd. Volgens minister Vandenbroucke moet die wet de patiëntveiligheid versterken en harder optreden tegen misbruik in de zorg.
Laat één ding duidelijk zijn: kwaliteitsvolle zorg en patiëntveiligheid zijn essentieel. Wie illegaal medische handelingen stelt of patiënten in gevaar brengt, moet streng aangepakt worden.
Daarover bestaat geen discussie.
Maar de vraag is niet óf we moeten optreden. De vraag is hoe.
En net daar loopt het volgens mij fout.
Van kwaliteitsbeleid naar controlemodel
Wat vandaag werd goedgekeurd, gaat veel verder dan een gerichte aanpak van misbruik. De wet breidt de controle- en sanctiebevoegdheden van de overheid sterk uit.
Inspectiediensten krijgen meer mogelijkheden om onderzoeken te voeren, gegevens op te vragen en sancties op te leggen. Bovendien worden administratieve sancties ingevoerd die in de praktijk sterk lijken op strafrechtelijke sancties.
Daarmee vervaagt de grens tussen administratie en justitie.
Dat is geen detail, maar een fundamentele politieke keuze.
In een rechtsstaat moeten zware sancties altijd gepaard gaan met sterke procedurele waarborgen. En precies daar wringt het schoentje.
Te weinig garanties voor zorgverleners
Vandaag voelen veel zorgverleners zich al overwerkt en onder druk gezet. Ze kampen met personeelstekorten, een stijgende administratieve last en een steeds grotere verantwoordelijkheid.
In plaats van hen te ondersteunen, kiest deze wet opnieuw voor een extra laag controle en sanctionering.
Artsenorganisaties waarschuwden tijdens de bespreking van de wet zelf dat het onderscheid tussen echte fraude en gewone interpretatieverschillen veel te onduidelijk blijft.
Het risico bestaat dus dat niet alleen fraudeurs, maar ook zorgverleners die te goeder trouw handelen, verstrikt raken in een steeds complexer controlesysteem.
Dat creëert een klimaat van wantrouwen.
En dat heeft gevolgen:
- voor de aantrekkelijkheid van het beroep,
- voor de bereidheid om verantwoordelijkheid op te nemen,
- en uiteindelijk ook voor de kwaliteit van de zorg zelf.
Mystery patiënten en undercovermethodes
Een van de meest verregaande onderdelen van de wet gaat over inspecteurs die zich mogen voordoen als patiënt.
Bij zogenaamde niet-gezondheidszorgbeoefenaars kunnen inspecteurs:
- een fictieve identiteit aannemen,
- zich voordoen als patiënt,
- en in bepaalde gevallen zelfs strafbare feiten plegen zonder vervolgd te worden.
Dat vinden wij bijzonder problematisch.
Wanneer politieagenten undercover gaan, zijn daar strikte voorwaarden en gerechtelijke machtigingen voor nodig. Maar voor inspecteurs van Volksgezondheid zouden die waarborgen plots niet meer gelden.
Daarom hebben wij amendementen ingediend om die bevoegdheden te beperken en duidelijker af te bakenen. Maar die werden door de meerderheid weggestemd.
De verkeerde prioriteiten
Wat deze wet extra frustrerend maakt, is dat de minister tegelijk onvoldoende inzet op bestaande problemen die vandaag wél rechtstreeks de patiëntveiligheid raken.
Zo bestaan er binnen Europa duizenden waarschuwingen via het zogenaamde IMI-systeem over zorgverleners die in andere landen geschorst of veroordeeld werden.
Die meldingen worden vandaag onvoldoende opgevolgd.
Recent bleek nog dat artsen die in Frankrijk veroordeeld werden, onder meer voor zware feiten zoals seksuele agressie of doodslag, toch actief konden blijven in België.
Dat toont volgens mij aan dat de prioriteiten verkeerd liggen.
In plaats van steeds meer controlemechanismen op onze eigen zorgverleners los te laten, zouden we beter investeren in een efficiënte analyse en opvolging van zulke Europese waarschuwingen.
Geen evenwichtige aanpak
Wij hebben tijdens de bespreking verschillende amendementen ingediend:
- om de meest verregaande bevoegdheden te beperken,
- om de rechten van zorgverleners beter te beschermen,
- en om duidelijker onderscheid te maken tussen fraude en interpretatiegeschillen.
Ook vroegen wij om de termijn van preventieve schorsingen te beperken van 30 naar 15 dagen.
Maar al die amendementen werden verworpen.
Voor kwaliteit, maar mét vertrouwen
Voor mij blijft de essentie eenvoudig.
Een sterke gezondheidszorg bouw je niet op met wantrouwen en steeds meer controle.
Natuurlijk moet er toezicht zijn. Natuurlijk moet fraude aangepakt worden.
Maar controle moet proportioneel, gericht en evenwichtig zijn.
Deze wet kiest te veel voor sanctionering en te weinig voor samenwerking met het werkveld.
En net daarom hebben wij dit wetsontwerp niet gesteund.
