Het nieuwe advies van het Belgisch Raadgevend Comité voor Bio-Ethiek over de afschaffing van de donoranonimiteit sluit aan op het wetsvoorstel dat Kamerlid Irina De Knop (Anders) eerder al heeft ingediend: “We voorzien in een tweesporenbeleid waarbij zowel anonieme als niet-anonieme donatie mogelijk wordt gemaakt. De minister gaat met zijn voorstel veel te snel: gaat deze meerderheid na abortus opnieuw een expertenadvies naast zich neerleggen?”
“Dit advies bevestigt precies waar wij al langer voor waarschuwen,” zegt De Knop. “De belangen van donorkinderen moeten ernstig worden genomen, maar dat betekent niet dat je in één beweging het volledige systeem moet omgooien. Er is nood aan evenwicht, voorzichtigheid en keuzevrijheid.”
Minister Vandenbroucke wil de anonimiteit van donoren van sperma, eicellen en embryo’s volledig opheffen voor toekomstige donaties. Donorkinderen zouden vanaf 12 jaar toegang krijgen tot niet-identificeerbare gegevens en vanaf 16 jaar ook tot de identiteit van de donor. Volgens het Raadgevend Comité gaat die aanpak te snel en is meer voorzichtigheid nodig, onder meer omdat andere grondrechten in het gedrang kunnen komen en omdat onduidelijk is welke impact dit zal hebben op het aantal donoren.
Voor De Knop is dat een belangrijk signaal. “Een naam kennen is niet hetzelfde als een band hebben. Ook wanneer de anonimiteit wordt opgeheven, kan een donor nog altijd weigeren om contact te hebben. Dan creëer je verwachtingen bij donorkinderen die niet noodzakelijk worden ingevuld. Net daarom moeten we dit debat met zorg voeren.”
Tweesporenbeleid biedt beter evenwicht
Anders. pleit al langer voor een meersporenbeleid. Daarbij blijft er ruimte voor verschillende keuzes, met meer transparantie dan vandaag. Donorkinderen moeten toegang kunnen krijgen tot uitgebreide niet-identificeerbare informatie over hun donor, zoals uiterlijke kenmerken, interesses, opleiding en persoonlijkheidskenmerken. Daarnaast moet ook identificeerbare donatie mogelijk zijn voor donoren en wensouders die daar bewust voor kiezen.
“Ons voorstel vertrekt niet vanuit één belang, maar probeert de belangen van het donorkind, de wensouders en de donor met elkaar te verzoenen,” zegt De Knop. “Dat is ook de essentie van het advies van het Raadgevend Comité. Geen blinde anonimiteit zoals vandaag, maar ook geen brutale breuk die de kinderwens van veel mensen in gevaar kan brengen.”
Het Comité schuift in zijn advies eveneens een systeem naar voren waarbij wensouders en donoren keuzes kunnen maken en waarbij donorkinderen minstens toegang krijgen tot een uitgebreid donorprofiel. Volgens De Knop sluit dat veel nauwer aan bij het voorstel van Anders. dan bij de piste van minister Vandenbroucke.
Voorkom dat wensouders naar het buitenland of illegale circuits worden geduwd
De Knop waarschuwt dat een te bruuske afschaffing van de anonimiteit ook onbedoelde gevolgen kan hebben. Als het aantal donoren sterk daalt, kunnen wensouders met een onvervulde kinderwens naar het buitenland of naar minder gecontroleerde circuits worden geduwd.
“Dat zou bijzonder dramatisch zijn,” zegt De Knop. “Wie vandaag een grote kinderwens heeft, botst al op moeilijke trajecten.Door interlandelijke adoptie onmogelijk te maken en tegelijk donatie te bemoeilijken, riskeer je mensen volledig in de kou te laten staan.”
Volgens De Knop moet het beleid net vermijden dat wensouders het erkende en medisch begeleide circuit verlaten. “Als mensen geen donor meer vinden in België, zullen sommigen elders zoeken. Dan dreigen we net minder controle, minder begeleiding en minder informatie voor donorkinderen te krijgen. Dat kan toch niet de bedoeling zijn.”
