Afgelopen dinsdag was ik aanwezig bij de officiële opening van het nieuwe academiejaar aan de Vrije Universiteit Brussel. Onder de titel Artificial Age. Authentic Education? koos de VUB voor een bijzonder actueel thema: hoe bereiden we jongeren voor op een wereld waarin artificiële intelligentie en andere technologische ontwikkelingen de manier waarop we leren, werken en ondernemen ingrijpend veranderen?
Rector Jan Danckaert opende de ceremonie, waarna onder anderen transformatiestrateeg Jo Caudron en Saskia Van Uffelen, voorzitter van de Belgian National Digital Skills and Jobs Coalition, hun visie gaven op technologie, onderwijs, vaardigheden en de arbeidsmarkt. Ook vanuit de VUB zelf werd vanuit verschillende invalshoeken gekeken naar AI, ondernemerschap en duurzaamheid.
Voor mij was de belangrijkste conclusie van de namiddag bijzonder duidelijk: there is no way back. AI is er. De vraag is niet langer óf we ermee zullen werken, maar hoe we ermee aan de slag gaan.
Stop met AI uitsluitend als een probleem te bekijken
De komst van generatieve AI zorgt begrijpelijk voor heel wat vragen in het onderwijs. Hoe weet je nog of een student een opdracht zelf heeft geschreven? Hoe organiseer je examens? Wat betekent het nog om bepaalde kennis uit het hoofd te leren wanneer informatie binnen enkele seconden beschikbaar is?
Dat zijn terechte vragen. Maar wanneer onze reactie vooral bestaat uit het proberen tegenhouden van AI of het ontwikkelen van steeds nieuwe systemen om zogenoemde AI-fraude op te sporen, dreigen we achter de feiten aan te lopen.
Studenten zullen AI gebruiken. Werknemers gebruiken het vandaag al. Bedrijven integreren het in hun processen. Onderzoekers gebruiken nieuwe toepassingen om sneller informatie te verwerken en nieuwe mogelijkheden te ontdekken.
Dan moet ons onderwijs jongeren niet voorbereiden op een wereld zonder AI, maar hen leren hoe ze er kritisch, verantwoordelijk en doeltreffend mee kunnen werken.
De arbeidsmarkt verandert mee
Vooral de tussenkomst van Saskia Van Uffelen vond ik op dat vlak interessant. Ze maakte duidelijk dat technologische verandering niet alleen gevolgen heeft voor de manier waarop we werken, maar ook voor de profielen en competenties waarnaar werkgevers op zoek zijn.
Dat betekent dat we ook anders moeten nadenken over onderwijs en opleiding.
Welke taken zal technologie gedeeltelijk kunnen overnemen? Welke menselijke vaardigheden worden daardoor juist belangrijker? Welke nieuwe functies ontstaan? En hoe zorgen we ervoor dat studenten vandaag de competenties ontwikkelen die ze morgen op de arbeidsmarkt nodig hebben?
Het antwoord kan niet zijn dat we opleidingen vandaag blijven organiseren alsof die technologische omwenteling niet plaatsvindt.
Een diploma is geen eindpunt meer
Daarmee verandert ook de betekenis van een diploma.
Natuurlijk blijft een sterke opleiding belangrijk. Maar het idee dat je eerst studeert, vervolgens afstudeert en daarna gedurende veertig jaar hoofdzakelijk verder kunt met de kennis die je tijdens die opleiding hebt opgedaan, wordt steeds minder realistisch.
Technologie verandert daarvoor te snel.
Een diploma is daarom steeds meer een vertrekpunt in plaats van een eindpunt. Tijdens onze volledige loopbaan zullen we moeten blijven leren, ons bijscholen en nieuwe competenties verwerven.
Dat vraagt iets van werknemers en werkgevers, maar ook van universiteiten, hogescholen en de overheid. Levenslang leren mag geen slogan zijn. We moeten ervoor zorgen dat mensen tijdens hun loopbaan daadwerkelijk de mogelijkheid krijgen om zich aan te passen aan technologische veranderingen.
AI als motor voor onderzoek en ondernemerschap
Ook voor onze economie biedt AI enorme mogelijkheden.
Daarom moeten we niet alleen nadenken over het gebruik van AI in het klaslokaal. We moeten de technologie ook veel sterker integreren in onderzoek, ontwikkeling en ondernemerschap.
Universiteiten spelen daarin een belangrijke rol. Ze leiden niet alleen de werknemers van morgen op, maar zijn ook plaatsen waar nieuwe kennis ontstaat, onderzoekers en ondernemers elkaar ontmoeten en innovatieve toepassingen kunnen groeien.
Dat de VUB bij de start van het academiejaar expliciet de link legt tussen AI, vaardigheden en ondernemerschap, vind ik daarom een goede keuze.
Niet morgen, maar vandaag
Nieuwe technologie brengt vanzelfsprekend uitdagingen met zich mee. We moeten kritisch blijven nadenken over betrouwbaarheid, privacy, intellectuele eigendom en de manier waarop AI verantwoord wordt ingezet.
Maar kritisch omgaan met technologie is iets anders dan proberen de technologische evolutie tegen te houden.
De veel interessantere vraag is hoe we ervoor zorgen dat studenten, onderzoekers, werknemers en ondernemers er het beste uit kunnen halen.
Aan de VUB bekijken ze AI duidelijk als een opportuniteit. Die mentaliteit hebben we volgens mij veel breder nodig. Niet afwachten tot de arbeidsmarkt veranderd is en dan proberen bij te benen, maar vandaag al nadenken over welke kennis en vaardigheden morgen nodig zijn.
There is no way back. Dus moeten we ermee aan de slag. Niet morgen, maar vandaag.
En aan alle studenten die deze week aan een nieuw academiejaar begonnen zijn: heel veel succes!
