In het programma Restaurant Misverstand vertelde deelnemer Lode open over zijn leven met dementie en over zijn beslissing om later voor euthanasie te kiezen. Zeven maanden na de opnames ging zijn gezondheid verder achteruit en koos hij effectief voor euthanasie.
Het verhaal maakt duidelijk hoe noodzakelijk het debat over euthanasie bij dementie is. Het gaat niet over theorie, maar over mensen die vandaag nog helder kunnen beslissen hoe zij willen omgaan met een ziekte die hun autonomie geleidelijk wegneemt. Net daarom diende ik in de Kamer een wetsvoorstel in om euthanasie mogelijk te maken voor mensen die later wilsonbekwaam worden door dementie, op basis van een voorafgaande wilsverklaring.
Ik stel echter vast dat het erg moeilijk om progressieve ethische debatten te voeren in het parlement. Met dank aan een conservatieve agenda die overwaait uit de VS. Met dank aan de CD&V, NVA en Arizona.
Het is de verdienste van Sammy Mahdi om duidelijkheid te verschaffen. In Humo pleit hij voor het optrekken van de leeftijdsgrens voor euthanasie omwille van psychisch lijden naar 25 of 30 jaar. CD&V wil een ethische verworvenheid terugdraaien zonder dat experten daar op aansturen, zonder wetenschappelijke argumenten, zonder enig signaal dat de wetgeving voor misbruik zorgt.
In de jaren ‘90 en begin jaren 2000 slaagden liberalen samen met socialisten erin om de ethische stand still te doorbreken: abortus, euthanasie, LGBTQIA+-rechten, adoptie, donorschap, … De hervormingen hadden een draagvlak bij de bevolking. Er was een sterke wetenschappelijke consensus. Maar die wordt nu dus keer op keer in vraag gesteld, zuiver op ideologische gronden.
Abortus
Neem het debat over abortus. Een expertengroep van twintig artsen en specialisten stelde dat abortus tot achttien weken moet mogelijk zijn. Het is zelfs wenselijk voor een specifieke doelgroep van vrouwen. Waarom deze experten overrulen met een moreel oordeel? Waarom moeten Madhi’s en Verlindens beslissen dat zwangere vrouwen die net over de grens van veertien weken gaan, dan maar de gevolgen moeten dragen? Ik denk aan vrouwen die door de schok in ontkening leven. Ik pleit niet voor vrijheid blijheid. Ik pleit niet voor het banaliseren van abortus. Ik vraag een debat op basis van rede en wetenschap, een debat op basis van zelfbeschikking en verantwoordelijkheid.
Donorschap
Een wetsontwerp dat nu voorligt in de Kamer wil ‘anonieme donatie’ verbieden. De rechten van het kind worden ingeroepen om wensouders te ontmoedigen via een donor een kind op de wereld te zetten. Ze mogen enkel nog kiezen voor een ‘gekende’ of ‘identificeerbare’ donor. Het aantal donoren zal gevoelig afnemen. NVA en CD&V draaien hier zonder verpinken een liberale verworveheid terug. In een samenleving treft dit vele mensen met een kinderwens. Conservatieven dringen hun opvatting van wat een geschikt gezin is via de wet op.
Euthanasie
Ik verwees al naar ethanasie bij psychisch lijden. Ik diende in de Kamer ook een wetsvoorstel in om euthanasie mogelijk te maken voor mensen die wilsonbekwaam worden: euthanasie voor mensen met dementie via een wilsverklaring. Er waren hoorzittingen. Twaalf experten gaven een gedegen advies, net zoals het Raadgevend comité voor de bio-ethiek.
Het voorstel wordt tegengehouden op conservatieve gronden, tegen de experten in, omdat mensen te snel voor euthanasie zouden kunnen kiezen. Hezelfde argument dat vijventwintig jaar geleden gold tegen tegen de euthanasiewet. Nochtans blijkt overduidelijk dat de huidige wetgeving heel robuust is.
Slechts vijfhonderd mensen op jaarbasis gebruiken de optie tot euthanasie. Ook de recente uitbreidingen naar minderjarigen toont geen verschuiving. Zes minderjarigen kozen voor euthanasie sinds de uitbreiding in 2014. Minder dan één per jaar! Het verzet is ideologisch: een conservatief wereldbeeld waar zelfbeschikking ondergeschikt wordt en waar het wantrouwen ten aanzien van zorgverstrekkers, artsen, patiënten en naasten de bovenhand haalt.
Zelfbeschikking staat onder druk. Wat zal het volgende zijn. Het wordt afgedaan als liberaal ‘individualisme’, of erger nog de ethische wetgeving wordt afgedaan als ‘consumentisme’. Ze halen er hun politieke conservatieve filosofen bij. Ze verwijzen naar het ‘gemeenschapsdenken’ als moreel superieur aan al die progressieve denkers.
Vrijheid en zelfbeschikking worden in de hoek geduwd. Wantrouwen in de mens en zijn vermogen zelf te beslissen is de norm. Samen met meer liberale denkers zoals Alisja Gescinska, Levinas of Jeanne Hersch pleit ik voor (positieve) vrijheid. Durf denken! Ieder mens is in staat tot morele zelfbepaling. Vrij en verantwoordelijk leven is een opgave. Het is moeilijker dan je te scharen achter politieke leiders die menen de waarheid in pacht te hebben. Als je ervoor zorgt dat mensen kritisch opgeleid worden, als je mensen zelf leert nadenken en hen leert voor zichzelf te beslissen, als je gelooft in de emancipatie van mensen, van scholen en universiteiten, dan mag je ook vertrouwen hebben dat zowel wens(ouders), vrouwen en mannen, patiënten, dokters en verpleegkundigen zorgvuldig tot beslissingen kunnen komen en dat we geen overheid en wetgeving nodig hebben om ons voor te houden wat goed is en wat fout is.
Voorwaar een mooi liberaal programma. We mogen de conservatieve agenda het debat niet laten overnemen.
